του Δρ. Ιωάννη Γκιτσάκη (*)
Σε ελέγχους που διενεργούνται κάθε καλοκαίρι στα περισσότερα δημοφιλή τουριστικά νησιά της χώρας μας (Μύκονο, Σαντορίνη, Πάρο, Κρήτη, Ρόδο, Κω, Κέρκυρα, Ζάκυνθο κλπ.), αλλά και καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους σε Αττική και Θεσσαλονίκη, σε Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό, από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα της Τροχαίας, βεβαιώνονται κατά συρροήν παραβάσεις και επιβάλλονται υψηλά διοικητικά πρόστιμα που κυμαίνονται από 3.800 ευρώ έως και 8.400 ευρώ, καθώς και οι διοικητικές κυρώσεις της αφαίρεσης των στοιχείων κυκλοφορίας (πινακίδων και αδειών κυκλοφορίας) των Ε.Ι.Χ. οχημάτων για 30 έως και 90 ημέρες.
Στην παρούσα μελέτη καταγράφονται οι πιο συνηθισμένες παραβάσεις που καταλογίζονται από τα ελεγκτικά όργανα σε βάρος των Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό και εξετάζεται συνοπτικά η νομιμότητα των επιβαλλόμενων διοικητικών προστίμων και κυρώσεων. Ειδικότερα:
- Η παράβαση της σύναψης συμβάσεως μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό, με μισθωτή νομικό πρόσωπο
Αποτελεί την πιο συνηθισμένη παράβαση που καταλογίζεται σε βάρος των ελεγχόμενων Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό. Καταλογίζεται, δηλαδή, ως παράβαση, η αναγραφή στις συμβάσεις μίσθωσης, νομικών προσώπων (εγχώριων ή αλλοδαπών επιχειρήσεων, κατά κανόνα τουριστικών γραφείων και tour operators ή δημοφιλών τουριστικών πλατφορμών, όπως π.χ. η Booking), ως μισθωτών, και όχι φυσικών προσώπων (δηλαδή των μεταφερόμενων επιβατών). Οι συμβάσεις αυτές, που έχουν ως μισθωτή νομικό πρόσωπο, θεωρούνται από τα ελεγκτικά όργανα της Τροχαίας ως «μη έγκυρες συμβάσεις μίσθωσης» και έτσι επιβάλλονται σε βάρος των επιχειρήσεων εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό υψηλά διοικητικά πρόστιμα για δήθεν «υποκλοπή» μεταφορικού έργου που έχει ανατεθεί σε άλλον φορέα, καθώς και οι διοικητικές κυρώσεις της αφαίρεσης των στοιχείων κυκλοφορίας (άδειας και πινακίδων κυκλοφορίας) των οχημάτων τους για 30 έως και 90 ημέρες.
Πρόκειται ουσιαστικά για μία ανύπαρκτη παράβαση, καθώς από καμία διάταξη του κανονιστικού πλαισίου λειτουργίας των επιχειρήσεων εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό δεν τίθεται κάποιος περιορισμός αναφορικά με τη φύση του μισθωτή της σύμβασης μισθώσεως Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό, ως φυσικού ή νομικού προσώπου. Αντιθέτως, η σύναψη σύμβασης μίσθωσης με μισθωτή νομικό πρόσωπο (κατά κανόνα τουριστικό γραφείο), για την εξυπηρέτηση των μεταφορικών αναγκών των πελατών του, αποτελεί πρακτική καθ’ όλα νόμιμη, η οποία απορρέει από τη συνταγματική αρχή ελευθερίας των συμβάσεων, ως ειδικότερη έκφανση της οικονομικής ελευθερίας (άρθρο 5 παρ. 1 Συντ.), αλλά και από τη γενική αρχή της ελευθερίας των συμβάσεων (άρθρο 361 Αστικού Κώδικα).
Τα παραπάνω επιβεβαιώνονται πλήρως και από δύο ερμηνευτικές εγκυκλίους του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, από τις οποίες προκύπτει ξεκάθαρα, ότι η σύναψη συμβάσεων μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό, από νομικό πρόσωπο και ιδίως τουριστικό γραφείο, ως μισθωτή, αποτελεί επιτρεπτή και νόμιμη δραστηριότητα. Μάλιστα, στη νεότερη εγκύκλιο του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών υπογραμμίζεται ρητά, ότι «κανένα κώλυμα δεν υφίσταται στην σύναψη συμβάσεων μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό από τουριστικά γραφεία (ομικά πρόσωπα), ως μισθωτές».
Πριν από λίγες ημέρες εκδόθηκε μία ακόμα εγκύκλιος προς την ίδια κατεύθυνση, αυτή τη φορά από το Υπουργείο Τουρισμού. Πρόκειται, ειδικότερα, για την υπ’ αριθμ. 7958/25-4-2025 εγκύκλιο, στην οποία αναφέρεται ξεκάθαρα, ότι «ο μισθωτής Επιβατικών Ιδιωτικής Χρήσης (Ε.Ι.Χ.) αυτοκινήτων με οδηγό, μπορεί να είναι είτε φυσικό είτε νομικό πρόσωπο».
Κατά συνέπεια, η σύναψη συμβάσεων μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό, από νομικό πρόσωπο και ιδίως τουριστικό γραφείο, ως μισθωτή, στα πλαίσια άσκησης των νομίμων επιχειρηματικών του δραστηριοτήτων, αποτελεί επιτρεπτή και νόμιμη δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, τα διοικητικά πρόστιμα και κυρώσεις που επιβάλλονται για το λόγο αυτό σε Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό, είναι κατά βάση παράνομα και, ως εκ τούτου, μπορούν να ακυρωθούν δικαστικά, κατόπιν ασκήσεως προσφυγής στα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια.
- Η παράβαση της εκτέλεσης μεταφοράς από τόπο σε τόπο ή της αναφοράς στη σύμβαση μίσθωσης του σημείου αποβίβασης του μισθωτή
Αποτελεί τη δεύτερη πιο συνηθισμένη παράβαση που καταλογίζεται σε βάρος των ελεγχόμενων Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό. Καταλογίζεται, δηλαδή, ως παράβαση, η αναφορά στη σύμβαση μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό, είτε της εκτέλεσης προκαθορισμένης μεταφοράς από συγκεκριμένη αφετηρία (σημείο Α) προς συγκεκριμένο προορισμό (σημείο Β), είτε του σημείου αποβίβασης (προορισμού) του μισθωτή. Μάλιστα, ακόμα και όταν δεν προκύπτει από τα έγγραφα της μίσθωσης η μεταφορά προς συγκεκριμένο προορισμό και πάλι καταλογίζεται αυτή η παράβαση, κατόπιν σχετικού ερωτήματος των ελεγκτικών οργάνων προς τους μεταφερόμενους επιβάτες, οι οποίοι προφανώς θα απαντήσουν ότι κατευθύνονται σε έναν τελικό προορισμό.
Στην πράξη, λοιπόν, τα ελεγκτικά όργανα της Τροχαίας ερωτούν το μεταφερόμενο επιβάτη (μισθωτή) «πού πηγαίνει;» και εφόσον αυτός απαντήσει ότι πηγαίνει σε συγκεκριμένο προορισμό (όπως συμβαίνει στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων), τότε θεωρούν πως πρόκειται για «μη έγκυρη σύμβαση μίσθωσης» και για ανεπίτρεπτη μεταφορά επιβατών με κόμιστρο και έτσι επιβάλλουν σε βάρος των επιχειρήσεων εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό υψηλά διοικητικά πρόστιμα για δήθεν «υποκλοπή» μεταφορικού έργου που έχει ανατεθεί σε άλλον φορέα.
Και στην περίπτωση αυτή πρόκειται για μία ουσιαστικά ανύπαρκτη παράβαση, καθώς από καμία διάταξη του κανονιστικού πλαισίου λειτουργίας των επιχειρήσεων εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό, δεν τίθεται κάποιος περιορισμός αναφορικά με την εκτέλεση μεταφοράς από τόπο σε τόπο ή την καταγραφή του σημείου αποβίβασης (προορισμού) του μισθωτή, εντός των χρονικών ορίων της μίσθωσης.
Ενώ η καταγραφή του σημείου αποβίβασης του μισθωτή στη σύμβαση μίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό δεν συνιστά το ουσιώδες εκείνο εννοιολογικό στοιχείο που διαχωρίζει το έργο των Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό από το μεταφορικό έργο των Ε.Δ.Χ. αυτοκινήτων (ταξί). Πράγματι, το ουσιώδες εννοιολογικό στοιχείο της εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό είναι πρωτίστως η προκράτηση και δευτερευόντως η ελάχιστη διάρκεια της μίσθωσης. Στοιχεία που δεν συντρέχουν στην περίπτωση του μεταφορικού έργου που εκτελείται από τα Ε.Δ.Χ. αυτοκίνητα, όπως εκτενώς αναλύθηκε σε πρόσφατο άρθρο μου, με τίτλο «Η μεταφορά τουριστών από τόπο σε τόπο, ως μήλον της έριδος ανάμεσα στα Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό και στα Ε.Δ.Χ. οχήματα (ταξί)».
Κατά συνέπεια, η μεταφορά από τόπο σε τόπο με Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητο με οδηγό ή η καταγραφή του σημείου αποβίβασης (προορισμού) του μισθωτή στη σύμβαση μισθώσεως Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό, αποτελεί καθόλα επιτρεπτή και νόμιμη δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, τα διοικητικά πρόστιμα και κυρώσεις που επιβάλλονται για το λόγο αυτό σε Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό, είναι κατά βάση παράνομα και οι σχετικές πράξεις βεβαίωσης παραβάσεων μπορούν να ακυρωθούν δικαστικά, κατόπιν ασκήσεως προσφυγής στα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια, όπως εκτενώς αναλύθηκε στο άρθρο μου, με τίτλο «Νόμιμη η εκτέλεση προκαθορισμένης μεταφοράς / transfer (από σημείο Α σε σημείο Β) από Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό – Απόφαση σταθμός του Πρωτοδικείου Σύρου
- Η παράβαση της «υποκλοπής» μεταφορικού έργου και η επιβολή προστίμων ύψους 3.000 ευρώ στον οδηγό και στον ιδιοκτήτη του οχήματος
Η συγκεκριμένη παράβαση καταλογίζεται σχεδόν σε κάθε περίπτωση ελέγχου Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό. Και στην περίπτωση αυτή πρόκειται για παράβαση ουσιαστικά ανύπαρκτη νομικά και, ως εκ τούτου, η επιβολή των συγκεκριμένων υψηλών διοικητικών προστίμων ύψους 3.000 ευρώ στον οδηγό και στον ιδιοκτήτη του οχήματος είναι μη νόμιμη, για τους ακόλουθους λόγους:
Σύμφωνα με τη διάταξη της περίπτωσης 1 της υποπαραγράφου Η2, της παραγράφου Η, του άρθρου πρώτου του ν. 4093/2012, «Επιτρέπεται στα τουριστικά γραφεία και στα γραφεία ενοικιάσεως αυτοκινήτων, όπως ορίζονται στις παραγράφους 4 και 5 του άρθρου 2 του ν. 2160/1993 … η ολική εκμίσθωση με οδηγό μέσω προκρατήσεως με αντίστοιχη σύμβαση ελάχιστης διάρκειας τριών (3) ωρών, Επιβατηγών Ιδιωτικής Χρήσης (Ε.Ι.Χ.) αυτοκινήτων απαγορευομένης της μεταφοράς επιβατών με κόμιστρο με τα αυτοκίνητα αυτά».
Κατά συνέπεια, το μεταφορικό έργο της μεταφοράς επιβατών με ολική εκμίσθωση Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτου με οδηγό, χωρίς κόμιστρο, ανήκει εκ του νόμου στα τουριστικά γραφεία και στα γραφεία ενοικιάσεως αυτοκινήτων και όχι σε κάποιον άλλον φορέα, ώστε να είναι δυνατή η υποκλοπή του. Πράγματι, από τις διατάξεις του άρθρου 1 παρ. 1 και 2 του ν. 393/1976, του άρθρου 2 παρ. 5 του νόμου 2160/1993 και του άρθρου 1 του ν. 4276/2014, προκύπτει ξεκάθαρα, ότι η ολική εκμίσθωση Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό αποτελεί τουριστική δραστηριότητα, η οποία, κατά το νόμο, ανήκει πρωτίστως στα τουριστικά γραφεία και στα γραφεία ενοικιάσεως αυτοκινήτων, τα οποία αποτελούν τουριστικές επιχειρήσεις.
Κατά συνέπεια, δεν είναι καταρχήν νόμιμο να επιβάλλονται διοικητικά πρόστιμα σε βάρος τουριστικών γραφείων και γραφείων ενοικιάσεως αυτοκινήτων, για την εκτέλεση μεταφορών χωρίς κόμιστρο με Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό, με την αιτιολογία της δήθεν «υποκλοπής» μεταφορικού έργου που ανήκει σε άλλον φορέα, τη στιγμή που το ως άνω μεταφορικό έργο ανατίθεται, εκ του νόμου, πρωτίστως στα τουριστικά γραφεία και στα γραφεία ενοικιάσεως αυτοκινήτων και αποτελεί ένα από τα βασικά αντικείμενα της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας.
- Η παράλληλη επιβολή, αφενός προστίμου ύψους 800 ευρώ και διοικητικής κύρωσης της αφαίρεσης των πινακίδων κυκλοφορίας του οχήματος και αφετέρου, προστίμων ύψους 3.000 ευρώ στον οδηγό και στον ιδιοκτήτη του οχήματος
Σε όλες ανεξαιρέτως τις περιπτώσεις ελέγχου σε Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό επιβάλλονται, από τα ελεγκτικά όργανα τη Τροχαίας, σωρευτικά, δύο διοικητικές κυρώσεις:
α) Διοικητικό πρόστιμο ύψους 800 έως 2.400 ευρώ και διοικητική κύρωση της αφαίρεσης των στοιχείων κυκλοφορίας (άδειας και πινακίδων κυκλοφορίας) του οχήματος για 30 έως 90 ημέρες, το οποίο προβλέπεται στην παράγραφο 4 της ΚΥΑ 50427/2440/2018. Και
β) Διοικητικό πρόστιμο ύψους 3.000 ευρώ στον οδηγό και 3.000 ευρώ στον ιδιοκτήτη του οχήματος, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 18 παρ. 1 του ν. 1903/1990.
Η παράλληλη (σωρευτική) επιβολή των δύο παραπάνω διοικητικών προστίμων και κυρώσεων είναι μη νόμιμη, διότι στην πράξη, είτε δεν θα έχει συναφθεί σύμβαση μίσθωσης και η μεταφορά θα λαμβάνει χώρα με κόμιστρο είτε θα έχει συναφθεί σύμβαση μίσθωσης και η μεταφορά δεν θα λαμβάνει χώρα με κόμιστρο.
Κατά συνέπεια, οι πράξεις βεβαίωσης παραβάσεων, με τις οποίες επιβάλλονται παράλληλα (σωρευτικά) και οι δύο ως άνω κυρώσεις, δηλαδή, αφενός διοικητικό πρόστιμο ύψους 800 ευρώ και διοικητική κύρωση της αφαίρεσης των στοιχείων κυκλοφορίας (άδειας και πινακίδων κυκλοφορίας) των Ε.Ι.Χ. οχημάτων με οδηγό, λόγω μη έγκυρης σύμβασης μίσθωσης και αφετέρου, διοικητικό πρόστιμο ύψους 3.000 ευρώ στους οδηγούς και στους ιδιοκτήτες των οχημάτων, λόγω «υποκλοπής» μεταφορικού έργου, είναι μη νόμιμες και, ως εκ τούτου, μπορούν να ακυρωθούν δικαστικά, κατόπιν ασκήσεως προσφυγής στα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια.
Από όλα όσα εκτέθηκαν στην παρούσα μελέτη προκύπτει, ότι η βεβαίωση παραβάσεων και η επιβολή διοικητικών κυρώσεων και προστίμων σε βάρος Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό από τα ελεγκτικά όργανα της Τροχαίας, είναι μη νόμιμη στην πλειοψηφία των περιπτώσεων. Για το λόγο αυτό, άλλωστε, η άσκηση μίας σωστά τεκμηριωμένης προσφυγής κατά των διοικητικών αυτών πράξεων οδηγεί συνήθως στην ακύρωσή τους από τα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια.
Περαιτέρω, όλες οι ως άνω μη νόμιμες πράξεις επιβολής διοικητικών προστίμων και κυρώσεων των ελεγκτικών οργάνων της Τροχαίας είναι και ποινικά ελεγκτέες, μεταξύ άλλων, για κατάχρηση εξουσίας (άρθρο 239 ΠΚ), για παράνομη βεβαίωση ή είσπραξη δικαιωμάτων του Δημοσίου (άρθρο 244 ΠΚ) και για παράβαση καθήκοντος (259 ΠΚ). Ενώ, παράλληλα, γεννούν και αξιώσεις αποζημίωσης σε βάρος του Ελληνικού Δημοσίου, για την αποκατάσταση κάθε ζημίας που προκαλείται στις επιχειρήσεις εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. αυτοκινήτων με οδηγό και ιδίως για τα διαφυγόντα κέρδη των επιχειρήσεων, λόγω της αφαίρεσης των στοιχείων κυκλοφορίας (άδειας και πινακίδων κυκλοφορίας) των οχημάτων τους και της αδυναμίας τους να εξυπηρετήσουν τους πελάτες τους (τουρίστες) και μάλιστα κατά τη διάρκεια της θερινής τουριστικής περιόδου.
Σ.Σ. Το παρόν άρθρο αποτυπώνει συνοπτικά μέρος του περιεχομένου του εγγράφου Υπομνήματος προς το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, με θέμα «Ενημέρωση και νομική τεκμηρίωση, σχετικά με τη μη νόμιμη βεβαίωση παραβάσεων και επιβολή διοικητικών κυρώσεων και προστίμων σε Ε.Ι.Χ. αυτοκίνητα με οδηγό, από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη και ιδίως από κλιμάκια της Ο.Ε.Π.Τ.Α. της Διεύθυνσης Τροχαίας Αττικής», το οποίο συνέταξα για λογαριασμό της υπό σύσταση Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εκμίσθωσης Ε.Ι.Χ. Με Οδηγό (Π.Ο.Ε.Ε.Μ.Ο.).
* Ο Δρ. Ιωάννης Γκιτσάκης είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω στη Θεσσαλονίκη, με ειδίκευση στις Δημόσιες Συμβάσεις και στις Συμβάσεις Παραχώρησης και ΣΔΙΤ, Διδάκτωρ Διοικητικού Δικαίου και Σύμβουλος Επενδύσεων και Τουριστικών Επιχειρήσεων (twitter @gitsakis)
